Công nghệ mở không gian sáng tạo mới cho nghệ thuật biểu diễn truyền thống
Từ vở xiếc «Sơn Thần Thuỷ Quái» lấy cảm hứng từ truyền thuyết Sơn Tinh–Thuỷ Tinh đến mô hình thưởng thức nghệ thuật kết hợp ẩm thực «Kỳ Yến – Bữa tiệc diệu kì», nghệ thuật biểu diễn Việt Nam đang dùng công nghệ như một ngôn ngữ dàn dựng mới — để những câu chuyện truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.
HÀ NỘI, ngày 22 tháng 10. — Trong dòng chảy phát triển của nghệ thuật biểu diễn, công nghệ đang từng bước làm thay đổi cách thức xây dựng, dàn dựng và tổ chức trải nghiệm sân khấu. Nếu trước đây hiệu quả biểu đạt chủ yếu dựa vào diễn xuất, kĩ thuật biểu diễn và thiết kế mĩ thuật, thì hiện nay sự hỗ trợ của công nghệ số đã mở rộng giới hạn sáng tạo, cho phép nghệ sĩ và ê-kíp dàn dựng kiến tạo những thế giới nghệ thuật đa chiều, giàu tính tương tác và sức gợi thị giác.
Với nghệ thuật biểu diễn truyền thống như xiếc, chèo, tuồng, cải lương hay các tác phẩm khai thác truyền thuyết, huyền tích dân gian, việc tìm kiếm cách thức thể hiện phù hợp với thị hiếu đương đại đang trở thành yêu cầu quan trọng để các giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống. Công nghệ trình chiếu, 3D Mapping, thiết kế ánh sáng, âm thanh đa lớp và các giải pháp đồ họa số đang tạo thêm công cụ để giải quyết yêu cầu này: không gian sân khấu có thể chuyển đổi linh hoạt theo diễn biến câu chuyện, cảnh quan và thế giới tưởng tượng được tái hiện bằng những hình thức trực quan sinh động.
«Khi Xiếc Gặp 3D Mapping»
Trong nghệ thuật xiếc, chương trình «Sơn Thần Thuỷ Quái» của Liên đoàn Xiếc Việt Nam là một ví dụ. Ra mắt tại Hà Nội vào ngày 25 tháng Chín 2026, chương trình lấy cảm hứng từ truyền thuyết Sơn Tinh–Thuỷ Tinh, kết hợp kĩ năng xiếc với 3D Mapping, sân khấu nước, ánh sáng và âm nhạc. Thay vì tổ chức các tiết mục biểu diễn độc lập, ê-kíp xây dựng chúng thành một mạch kịch xuyên suốt, trong đó những màn trình diễn của nghệ sĩ góp phần kể lại câu chuyện về cuộc thi tài giữa Sơn Tinh và Thuỷ Tinh; công nghệ tham gia trực tiếp vào việc kiến tạo bối cảnh, tạo cao trào và mở rộng khả năng biểu đạt của sân khấu xiếc.
«Kỳ Yến – Bữa Tiệc Diệu Kỳ»
Ở một hướng tiếp cận khác, «Kỳ Yến – Bữa tiệc diệu kì» — một trong những sáng kiến đổi mới nghệ thuật biểu diễn của Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch trong năm 2026, giao Liên đoàn Xiếc Việt Nam phối hợp với các đơn vị liên quan triển khai — mở đầu hành trình xây dựng một mô hình thưởng thức nghệ thuật mới, kết nối biểu diễn, công nghệ và trải nghiệm văn hoá trong một không gian thống nhất. Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, NSND Tống Toàn Thắng, cho hay: «Bám sát chỉ đạo của Nghị quyết số 57-NQ/TW và của lãnh đạo Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, sau chương trình «Sơn Thần Thuỷ Quái», chúng tôi mong muốn tạo ra thêm những sản phẩm cụ thể, thể hiện tinh thần đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ trong nghệ thuật biểu diễn». Chương trình kết hợp biểu diễn xiếc, ẩm thực và công nghệ trong cùng một không gian trải nghiệm: mỗi món ăn không chỉ mang hương vị đặc trưng mà còn gợi mở những câu chuyện về văn hoá và ẩm thực các vùng miền.
Xu hướng này cũng thể hiện trong các chương trình thực cảnh gắn với du lịch, điển hình như vở diễn thực cảnh «Anh hùng cờ lau Đinh Bộ Lĩnh» tái hiện hành trình từ cậu bé chăn trâu đến người dẹp loạn 12 sứ quân, lên ngôi Hoàng đế, lập nên nhà nước Đại Cồ Việt — kết hợp xiếc, múa, võ thuật, âm nhạc truyền thống và công nghệ trình diễn ánh sáng hiện đại. Dù công nghệ mở ra nhiều khả năng mới, yếu tố quyết định sức hấp dẫn của sân khấu vẫn là con người và giá trị nghệ thuật: công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được sử dụng có chủ đích, phục vụ nội dung và làm nổi bật tinh thần của tác phẩm.