Dự thảo Luật Đất đai bỏ quy định bắt buộc công chứng: đại biểu lo tăng tranh chấp

HÀ NỘI, ngày 22 tháng 10. — Sáng 22 tháng Mười, các đại biểu Quốc Hội khoá 16 thảo luận tại tổ Hà Nội và tổ TPHCM về dự án Luật Đất đai (sửa đổi), đang được Quốc Hội xem xét tại kì họp thứ hai. Theo Luật Đất đai hiện hành, hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất phải được công chứng hoặc chứng thực, trừ một số trường hợp ngoại lệ. Dự thảo luật sửa đổi đề xuất giao Chánh Phủ xác định các loại hợp đồng phải công chứng, chứng thực, gắn với tiến độ chuyển đổi số và kết nối dữ liệu đất đai — tức bỏ quy định trực tiếp về công chứng, chứng thực trong luật. Quốc Hội dự kiến thảo luận tại hội trường về dự án này ngày 26 tháng Mười và xem xét thông qua tại kì họp này.

«Công Chứng Kiểm Tra Tính Hợp Pháp, Đăng Kí Đất Đai Ghi Nhận Quyền»

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà, Phó Chủ Nhiệm Uỷ Ban Khoa Học, Công Nghệ và Môi Trường, thảo luận tại tổ Hà Nội, đề nghị tiếp tục quy định trực tiếp trong luật những giao dịch đất đai bắt buộc công chứng, chứng thực. Lập luận của ông: cơ sở dữ liệu đất đai và VNeID giúp xác thực danh tính, kiểm tra thông tin thửa đất nhưng không thể thay thế kiểm tra tính hợp pháp của giao dịch — không đánh giá được người kí có đủ năng lực nhận thức, có bị đe doạ, cưỡng ép, lừa dối hay tài sản có thuộc sở hữu chung của vợ chồng không. Tại một số nước châu Âu, quản lí đất đai số hoá nhưng vẫn duy trì công chứng; công chứng kiểm tra tính hợp pháp, đăng kí đất đai ghi nhận quyền — hai chức năng khác nhau, bổ trợ nhau. Ông cũng lo ngại chuyển trách nhiệm kiểm tra pháp lí từ công chứng viên sang cán bộ đăng kí đất đai hoặc chánh quyền cấp xã sẽ gây ách tắc thủ tục, gia tăng tranh chấp và tăng trách nhiệm cho cơ quan nhà nước, trong khi công chứng đã được xã hội hoá, công chứng viên chịu trách nhiệm nghề nghiệp và có bảo hiểm trách nhiệm. Ông đề xuất quy định trực tiếp trong Luật Đất đai các trường hợp phải công chứng, chứng thực, đồng thời đẩy mạnh công chứng điện tử, kết nối dữ liệu công chứng với dữ liệu đất đai, thuế, ngân hàng để giảm thời gian, chi phí cho người dân.

«Thẩm Phán Phòng Ngừa»

Đại biểu Trần Hoài Nam, chuyên trách tại Uỷ Ban Dân Nguyện và Giám Sát, cho rằng với thực trạng giao dịch đất đai, bất động sản hiện nay, việc giảm các yêu cầu công chứng bắt buộc cần cân nhắc kĩ vì có thể gây hệ luỵ lớn. Ông ví công chứng viên như «thẩm phán phòng ngừa», bởi việc kiểm tra tính hợp pháp của hợp đồng giúp hạn chế tranh chấp phải đưa ra toà án; khi tranh chấp xảy ra, hồ sơ công chứng tạo cơ sở giải quyết thuận lợi hơn nhờ chứng cứ, tài liệu rõ ràng. Ông đồng tình mục tiêu giảm thủ tục hành chánh, để người dân tự lựa chọn công chứng khi pháp luật cho phép, nhưng chánh sách cần tính đến hiểu biết pháp luật của người dân và thực tế giao dịch bất động sản; ông dẫn giai đoạn thị trường sôi động, nhiều người mua đất với tâm lí «cứ mua là có lãi», ít quan tâm đến tính pháp lí của giao dịch — nếu giảm yêu cầu công chứng khi chưa đánh giá đầy đủ tác động, quyền lợi người sử dụng đất, công tác quản lí và sự ổn định của thị trường bất động sản có thể bị ảnh hưởng. Ông đề nghị: «Đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu kĩ nội dung này. Nếu giữ phương án giao Chánh Phủ quy định, cần đánh giá đầy đủ hơn về cơ sở pháp lí, thực tiễn và tác động của việc thay đổi». Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám Đốc Sở Tư Pháp TPHCM, thảo luận tại tổ TPHCM, đề nghị rà soát quy định về công chứng giao dịch đất đai để bảo đảm thống nhất với các luật hiện hành; việc giao Chánh Phủ xác định các trường hợp phải công chứng, chứng thực cần được xem xét lại về cơ sở pháp lí. Bà cũng đề xuất bổ sung quy định công chứng, chứng thực bắt buộc đối với giao dịch thừa kế quyền sử dụng đất, nhà ở do nguy cơ phát sinh tranh chấp khi phân chia tài sản; TPHCM thời gian qua đã xử lí khoảng 58.000 việc công chứng liên quan đến di chúc và 27.000 việc liên quan đến phân chia tài sản thừa kế. Bà nhấn mạnh: «Các giao dịch thừa kế nhà, đất cần được kiểm tra pháp lí chặt chẽ để hạn chế tranh chấp giữa những người thừa kế».